“Niet uit elkaar voor er een plek is voor dit kind. Dat was het uitgangspunt van de Actietafel Thuiszitters”, vertelt wethouder Felix van Ballegooij van gemeente Roermond. De actietafel ontstond in 2011 op initiatief van gemeente Roermond, toen er voor een groepje jongeren geen passende onderwijsplek te vinden was.

De aanpak werkt: de onderwijsprofessionals bundelden hun krachten en niet lang erna konden de jongeren wél naar school. Later richtte de actietafel zich breder op jongeren in een kwetsbare positie en groeide uit tot een effectieve samenwerking tussen onderwijs, gemeenten, jeugdhulp, zorg en arbeidsmarkt.

“Heel belangrijk”, vindt de wethouder. “Want je wilt natuurlijk voorkómen dat een jongere vastloopt en soms zelfs thuis komt te zitten. Zo snel mogelijk signaleren en elkaar eerder opzoeken als samenwerkingspartners, is dus de uitdaging. Het is zo’n ‘knip’ in de ontwikkeling van een jongere als die thuis komt te zitten. Eigenlijk zeg je: wij weten even geen raad met jou. Terwijl op dat moment het systeem vastloopt en daarin iets moet veranderen.”

Aan de Actietafel Thuiszitters en Actietafel Kwetsbare jongeren wordt steeds gewerkt aan oplossingen voor thuiszitters. Maar natuurlijk is preventief samenwerken om thuiszitten te voorkomen héél belangrijk. Die beweging is nu volop gaande. “Wat we leren van de actietafels passen we toe in het onderwijs”, zegt Felix.

Elkaar om hulp kunnen vragen

Zelf stond Felix voor hij de politiek in ging, ook voor de klas. “Ik weet wat het is om met de handen in het haar te zitten. Als je echt even niet meer weet wat je kunt doen om een leerling perspectief te bieden”, vertelt hij. “Dan is het echt heel fijn dat je anderen om hulp kunt vragen.”

Hulp vragen, klankborden met elkaar: dat lukt pas als je elkaar kent. “Daarom is het goed geweest dat we de afgelopen ruim anderhalf jaar verschillende bijeenkomsten hebben georganiseerd”, denkt de wethouder. “Voor bestuurders, directies en afgelopen november ook voor leerkrachten en docenten. Investeren in sociaal kapitaal dus.”

Professionals hebben speelruimte nodig

Minstens zo belangrijk: als professional wil je zeker weten dat je ook steun krijgt als je soms buiten de gebaande paden moet denken en doen om oplossingen te vinden in het belang van het kind. “Professionals op de werkvloer moeten de ruimte hebben om te doen wat nodig is”, vindt Felix. “Het is aan ons bestuurders om die speelruimte ook voor ze te organiseren.”

Felix: “We vertrekken in de MaatwerkAlliantie altijd vanuit de vraag: wat is er hier nu nodig? En niet vanuit ‘kaders’ of ‘budgetten’. Nee, we hándelen. Eérst die oplossing. En dat werkt.” Onafhankelijk voorzitter Bart van Kessel van Gedragwerk*, is daar scherp op. “Bart helpt ons met het doorbreken van denken vanuit organisatiebelangen of financiën en houdt ons draadkrachtig een spiegel voor”, lacht Felix.

Van de aanschaf van een fiets zodat een jongere wél naar school kan, tot een certificaat kunnen halen op een andere school dan waar je staat ingeschreven. En van ‘warm’ kunnen overstappen naar een andere school tot snel schakelen met ondersteuning vanuit jeugdhulp of de Wet maatschappelijke ondersteuning: er zijn al veel van die oplossingen gevonden. “Het blijken vaak kleine dingen te zijn die veel betekenis kunnen hebben om wél dat perspectief te bieden”, merkt Felix.

Groot expertisenetwerk

Doordat onderwijs, welzijn, zorg en overheid samenkomen, ontstaat een groot netwerk dat samen meer mogelijk kan maken voor jongeren in een kwetsbare positie. “We hebben een toolbox met handvatten en voorbeelden die we blijven ontwikkelen en aanvullen”, vertelt Felix. “Daarmee hopen we steeds meer professionals in de samenwerkende organisaties te bereiken.

Tijdens bijeenkomsten delen de organisaties ook hun succesverhalen. Wat werkte, wat hielp hier nu, wat waren succesfactoren? “Die verhalen inspireren, want we doen het natuurlijk voor die jongeren. Dat vertelt zoveel meer dan ‘cijfers’ over voortijdig schoolverlaten alleen”, onderstreept Felix.

“We denken heel systemisch in ons land. Maar in een steeds complexere samenleving komt een groep jongeren lastig mee. Ik vind het heel belangrijk dat we vooral samen aan de slag gaan. Zónder eerst allerlei beleidsnotities te schrijven, zijn we gewoon samen begonnen. Door die aanpak merk je dat we ons steeds meer samen verantwoordelijk voelen voor onze jeugd en dat we steeds meer ambassadeurs krijgen.”

Door de samenwerking in de MaatwerkAlliantie kantelt ook de ‘mindset’ van betrokken bestuurders, directeuren en professionals uit de verschillende organisaties, merkt de wethouder. “Ik hoop dat alle professionals zich over een tijdje allemaal kansenmakelaars voelen. En natuurlijk dat iedere leerling die dreigt vast te lopen in het onderwijs, op tijd geholpen is.”